kvbacc
16 9 55

Coördinaten 58

Geüpload 28 mei 2018

Uitgevoerd mei 2018

-
-
29 m
0 m
0
1,8
3,6
7,28 km

10 maal bekeken, 0 maal gedownload

nabij Berkedonk Ven, Flanders (Belgique)

Aan de wandel zonder een cent op zak? Dat was tot 1993 strafbaar in België. Voor landlopers, armoedzaaiers en vagebonden waren er koloniën, om midden in de natuur weer op het rechte pad te geraken. Roots wandelde bij Wortel en Merksplas door het verleden van zo’n ‘Rijksweldadigheidsinstelling’.
Naast landbouw kwam eind negentiende eeuw de veeteelt opzetten: in Wortel werden vierhonderd koeien gestationeerd, in Merksplas werden varkensstallen gebouwd. Daarnaast werden de landlopers aan het werk gezet om bossen aan te planten, want de voedselarme zandgrond bleek een ideale ondergrond voor dennenbomen. Het hout van de bospercelen werd gebruikt voor de wapenindustrie (houtskool was een belangrijk ingrediënt van buskruit tot aan de Eerste Wereldoorlog) en voor 'asbemesting': door as op de schrale landbouwpercelen te strooien, werd de grond vruchtbaarder. Op de akkertjes werden gewassen verbouwd.
De landlopers hebben het Kempens landschap hier letterlijk vormgegeven. Aanvankelijk zag het hele gebied er zo uit als de Castelreesche Heide, net ten noorden van Wortel: een open, droog en voedselarm heidelandschap.

Dat de heide in een strak gecomponeerd landschap veranderde, kwam door de Nederlander Johannes van den Bosch. De voormalig generaal had in Drenthe en Overijssel enkele 'Rijksweldadigheidskolonies' gesticht: landbouwgebieden waar armen uit de stad te werk werden gesteld om hen arbeidsvreugde bij te brengen en de stedelijke armoede te bestrijden. De Nederlandse koloniën bleken succesvol en Van den Bosch streefde naar een soortgelijke opzet in de Zuidelijke Nederlanden.

Begin negentiende eeuw werd de heide ontgonnen om plaats te maken voor kleine perceeltjes landbouwgrond. Van den Bosch had echter iets over het hoofd gezien: de voedselarme bodem was ongeschikt voor een boerenleefstijl. Op de akkertjes wilde vrijwel niets groeien en de arme gezinnen die hier te werk waren gesteld, kwamen alsnog bijna om van de honger.

Toen België zich in 1830 onafhankelijk verklaarde van Nederland, raakten de koloniën in het slop. Pas veertig jaar later, kort nadat de Wet op de Landloperij was ingesteld, werden de Rijksweldadigheidskolonies opnieuw opgebouwd.
Het bont dikkopje is een vrij zeldzame vlinder die je hier in het voorjaar kunt zien vliegen. De vlinders leven vooral op de overgangen van vochtige graslanden naar vochtige bossen. Ook langs brede bospaden kun je ze spotten.
In de hoogtijdagen van de koloniën werden veel dennen geplant. Vandaag de dag wordt een deel van de bomen weer gekapt om te zorgen dat de oorspronkelijke heidevennen weer zonlicht krijgen. In de vennen leeft de poelkikker ofwel kleine groene kikker, die van voedselarm, schoon water houdt.
Sinds de Wet op de Landloperij in 1993 werd afgeschaft, is er het een en ander veranderd in de koloniën. Vandaag de dag worden de Wortelse kazernes niet langer bevolkt door landlopers en vagebonden, maar door gedetineerden; midden in de kolonie staat een door hoge hekken omringde gevangenis. In de nabijgelegen voormalige cipierswoningen is een begeleid-wonen-project opgezet; in de voormalige landlopersboerderij worden educatieve programma's voor scholen verzorgd. Merksplas-Kolonie doet tegenwoordig gedeeltelijk dienst als asielzoekerscentrum. In samenwerking met de Nederlandse koloniën wordt geprobeerd om beide koloniën op de werelderfgoedlijst te krijgen.
Start – en eindpunt: Kapel Onze Lieve Vrouwe Hemelvaart, Kapelstraat, 2330, Merksplas (België).

Horeca: onderweg: Bezoekerscentrum De Klapekster. Open: do-zo 13.00 – 17.00 uur. Info: 0032-33830208.
Café De Nieuwe Buiten. Open: dagelijks. Info: 0032-34642920.
Taverne Bolks Heike. Open: di-wo en za-zo vanaf 12.00 uur. Info: 0032-33142216.

Honden: toegestaan, mits aangelijnd.

Commentaar