Nidonk

Moving time  één uur 48 minuten

Tijd  één uur 58 minuten

Coördinaten 1563

Geüpload 28 december 2019

Uitgevoerd december 2019

-
-
42 m
-2 m
0
2,2
4,3
8,65 km

13 maal bekeken, 0 maal gedownload

nabij Essen, Flanders (Belgique)

De titel van deze themawandeling is duidelijk: we wandelen in een wijde kring rond het dorp en houden de kerk in het midden. Daarbij proberen we zoveel als mogelijk wegen en paadjes te gebruiken die je dagdagelijks niet bewandelt.
Essen telt 6 dorpskernen: Centrum, Heikant, Hoek, Horendonk, Statie en Wildert, maar voor deze reeks nemen we er de buurt rond de collegekerk ook nog bij.
Deze wandeling brengt ons in en rond de wijk Centrum.
Er is horeca onderweg.
Voor meer info over Essen en alle toeristische mogelijkheden kan u terecht bij VVV Toerisme Essen op het nummer 0032 3 677 19 91 of via de website: www.vvvessen.be.

Recentste trackcontrole en/of tekstupdate: december 2019.
parkeren

Vertrek- en aankomstplaats

Voor deze wandeling kan je gratis parkeren in bijvoorbeeld de Lekkernijstraat, in de Karamelstraat of op het Lonkaplein. Allemaal namen die verwijzen naar snoepgoed. GPS-coördinaten: 51.4693, 004.4693 In 1920 opende in Breda (NL) een snoepjesfabriek met de naam "London Caramel Works", afgekort "Lonca". Toen tien jaar later een tweede vestiging geopend werd op deze plek in Essen - met de bedoeling om van hieruit België te gaan veroveren - bleken de Franstalige Belgen de naam "Lonca" altijd opnieuw uit te spreken als "Lonsa". Daarom veranderde de fabriek haar naam in "Lonka". In 1965 sloot de vestiging in Breda en ging de volledige productie over naar Essen. Er werd voornamelijk caramel, toffee en suikerwerk geproduceerd en de wijde omgeving kon regelmatig meegenieten van de bijhorende geuren. Zo'n fabriek in het midden van het dorp kon natuurlijk niet blijven duren. In 2002 werd een nieuwe fabriek geopend in Roosendaal en dat betekende het einde voor de vestiging in Essen. Het gebouwencomplex op deze plek stond een hele tijd te verkommeren, tot een projectontwikkelaar in 2014 de hele site nieuw leven kon inblazen.
Sacred architecture

Kapel van Loos

Op de hoek van Essendonk en Dreef staat de kapel van Loos, in 1911 opgetrokken in opvallend gele steen. Kees Loos en zijn echtgenote Kee Mies hadden dertien kinderen, die allemaal in goede gezondheid door het leven gingen. Drie onder hen werden religieuzen. Om zoveel geluk besloten de kinderen bij gelegenheid van de gouden bruiloft van hun ouders om een kapel te bouwen. Het heeft even geduurd, maar ze is er gekomen. In de oorlogswinter van 1943-1944 werd het Mariabeeldje tot driemaal toe gestolen. Tweemaal bleef het spoorloos, éénmaal werd het verbrijzeld teruggevonden op het ijs van de gracht rond de nabijgelegen Oude Pastorij. Het huidige beeldje is een Onze Lieve Vrouw van Lourdes. In 1986 werd de kapel aan flarden gereden door een auto die uit de Dreef kwam en aan het kruispunt vergat te stoppen. De kapel werd heropgebouwd en een jaar later heringewijd.
Building of interest

Oude Pastorij

De naam liegt er niet om. Dit was inderdaad de woonst van de pastoors van de parochie Essen-Nispen. De naam komt een eerste keer voor in de geschriften in 1362. Het gebouw was eertijds veel groter dan wat er nu nog van overblijft. Het bezat een poort met een ophaalbrug, een woongedeelte, een kapel, een boerderij en zelfs een brouwerij. Twee keer werd een pastoor in dit gebouw vermoord om zijn geld: in 1422 en in 1557. Bij het begin van de 20ste eeuw kocht een Antwerps notaris het hele domein. Hij liet de stallen, de schuur, de hoektoren en de kapel afbreken. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw zwaar beschadigd. In 1956 kwam het in handen van de gemeente en werd het gebruikt als kleuterschool en jeugdhuis. Sinds 1976 is het een geklasseerd gebouw en doet het dienst als gemeenschapscentrum. De tuin en de omliggende terreinen en gebouwen worden gretig gebruikt voor allerlei activiteiten van (jeugd-)verenigingen.
foto

De Bij

Sta ook even stil bij "de Bij". Dit beeldje werd gemaakt bij gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de bijengilde Sint-Ambrosius. De kunstenaar - Rob Dewulf - maakte gebruik van afgedankte materialen.
Park

Stoerwoud

Aan de rand van het speeltuintje "Stoerwoud" groeit de "Vredesboom" als herdenking aan het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918.
Building of interest

Heuvelplein

Het eerste gemeentehuis stond recht tegenover het huidige, aan de rand van het driehoekige - Frankische - dorpsplein. Dat oude gemeentehuis werd gebouwd in 1823. Daar was ook het schoolklasje, het politiebureel en de gevangenis. In oktober 1944 liepen veel gebouwen aan dit Heuvelplein, waaronder het gemeentehuis, zware schade op. Het huidige gemeentehuis dateert van 1952. Het voornaamste monument op het plein staat in Essen bekend als "de Pomp". Het staat op de plaats waar in de middeleeuwen een dorpswaterput was. Het gedenkteken vermeldt alle namen van gesneuvelden in de Onafhankelijkheidsoorlog van 1830 en van de twee Wereldoorlogen.
foto

Ossekoppen

Het beeldje "Ossekoppen" kwam er naar aanleiding van het 50-jarig bestaan van de lokale carnavalsvereniging. Met het uitbeelden van twee ossen verwijst het naar het wapenschild van de gemeente Essen. Deze versie is echter duidelijk de carnavaleske, want er is sprake van een mannelijke os en een ... vrouwelijke. De mannelijke heeft duidelijk te diep in het glas gekeken en de vrouwelijke is er vrolijk van geworden.
foto

Inferno

Brandweer Essen is onderdeel van Brandweer Zone Rand en telt naast 1 beroepskracht zo'n 40 vrijwilligers. Het korps bestaat sinds 1829 en is daarmee één van de oudste van het land. Ietwat verborgen achter het gemeentehuis staan twee kunstwerken die verband houden met de brandweer. Het eerste heet "inferno" en werd gemaakt door Eric Verhelst bij gelegenheid van het 175-jarig bestaan van het korps. Het staat symbool voor de moed en zelfopoffering. De handafdrukken staan specifiek voor de eenheid en de kracht, de rookpluim bovenaan voor het vuur en de vijf meter hoge paal ernaast voor de snelheid en efficiëntie.
foto

Brandweerhelm

Even van het vorige monument vandaan staat de grote rode brandweerhelm die in 2018 vlak naast de brandweerkazerne geplaatst werd bij de pensionering van brandweercommandant Leo Buermans. De ontwerper van dit kunstwerk is Kristof Buermans, zoon van de gevierde.
Building of interest

Melkerij 'Eendracht'

Melkerij "Eendracht" werd opgericht in 1901. De eerste melk werd binnengebracht in april 1902. Vijf jaar later begon de verkoop van consumptiemelk en in 1911 de verkoop van flessenmelk voor "stadse mensen" in Antwerpen en Brussel. In 1977 werd nog uitgebreid het 75-jarig bestaan gevierd, maar toen ging het snel achteruit en enkele jaren later sloot de melkerij de deuren. Nadat verschillende handelszaken hun intrek namen in het gebouw, is het nu voornamelijk een wooncomplex. Het hoge bordes aan de voorzijde van het gebouw herinnert nog wel aan de melkerijtijd.
foto

Ringweg

De "Ringweg" naast het dorpscentrum kwam er in 1981. Hij moest zorgen voor een ontlasting van het verkeer op de drukke centrumwegen, omdat het aantal vrachtwagens dat de grens passeerde elke dag groter werd. Wat regelmatig voor gevaarlijke situaties zorgde voor fietsers en voetgangers in de winkelstraten. De ringweg werd groots opgevat: 2x2 brede rijstroken. Daarop werd na de eeuwwisseling teruggekomen. Op Nederlands grondgebied door de volledige afbraak van één van de twee wegen, met teruggave aan de natuur van de vrijgekomen oppervlakte. In België door het belijnen van telkens één rijvak, waardoor de rijweg voor het verkeer gehalveerd werd. Toen de grenspost van Essen Centrum verplaatst werd naar de ringweg moesten ook alle douane-activiteiten mee verhuizen, wat niet altijd op applaus onthaald werd. Na het Schengenakkoord van 1985 loste dit probleem zichzelf op omdat alle douaneformaliteiten aan de binnengrenzen van de Europese Unie wegvielen.
foto

Vrijheidsbeeld voor den Uil

Dit beeld van de hand van Jorg Van Daele werd vervaardigd tijdens het beeldhouwerssymposium naar aanleiding van 850 jaar Essen. Het heet "Vrijheidsbeeld voor den Uil" en werd hier opgesteld, bij het binnenrijden van de wijk Horendonk, in de volksmond "den Uil" genoemd. De tekst op de sokkel: Mysterieus naar de hemel grijpend ruimtemerk. Glad, ruw, draaiend steengewemel. Ontkleed arduin met tegenwerk. Exquise naald omhoog, gehouwen met in het hart een uilenziel. Verwrongen uit de steen, ontvouwen met kracht en gave van de stiel. Vrijheid: 't woord alleen is liefde. Besef van gekoesterd en verwend. De kunstenaar die moedig kliefde voor elkeen die geen vrijheid kent.
Rivier

Beekdal van de Kleine Aa

De Kleine Aa ontspringt in het akker- en weidegebied tussen Kalmthout en Gooreind. De beek loopt dan via Wildert naar Essen en verder stroomafwaarts naar Roosendaal. Voorbij Steenbergen mondt het riviertje uit in de Volkerak, die tot de delta van de Oosterschelde behoort. Historisch gezien liep de Kleine Aa evenwel naar de Nederlandse Maasdelta en om die reden wordt het riviertje nog altijd tot het stroomgebied van de Maas gerekend. De Kleine Aa heeft in de meeste dorpen en gemeenten waar ze doorheen loopt, verschillende - lokale - namen.
Sacred architecture

Kapel van Charel Seppe

De oudste kapel in Essen is de zogenaamde "kapel van Charel Seppe". Ze stond er met zekerheid al in 1786. Eigenlijk heette de man Charel Van Hooydonk, maar iedereen noemde hem Seppe. Dan volgde de samentrekking van de twee en werd het "Charel Seppe". Het stratenpatroon zag er vroeger anders uit dan nu. Het grote kruispunt kwam er pas bij de aanleg van de ringweg rond Essen in 1981. Voor die datum splitste de weg vanuit Essen zich pas in de richtingen Nieuwmoer (links) en Achterbroek en Kalmthout (rechts) vlak voor de kapel. In 1931 kon een stel jonge gasten dat met de auto van papa op uitstap was niet kiezen tussen de twee richtingen en ze reden pardoes rechtdoor het kapelletje binnen. Toen 's anderendaags de auto naar buiten getrokken werd, stortte de kapel in. De tekst boven de deur werd toen maandenlang vervangen door "Langs deze weg rijdt nooit met spoed, maar bidt "Maria, Wees gegroet!"". De kapel werd een tweede keer vernield door Canadees geschut tijdens de bevrijdingsdagen op het einde van de Tweede Wereldoorlog. Ook toen werd ze netjes heropgebouwd naar het oorspronkelijke model en ze lijkt dus nog altijd meer op een kleine abdijpoort dan op een kapel. Het oorspronkelijke eikenhouten gepolychromeerde Mariabeeldje werd gestolen en vervangen door een plaasteren model.
Sports facility

Zdenek Stybar Crosspleintje

Zdenek Stybar is een Tsjechisch veldrijder en wegwielrenner, geboren in 1985. Hij huwde een Essens meisje en bleef een hele tijd in Essen wonen. Hij had en heeft in Essen een grote supporterskring en hij was een graaggeziene inwoner. Bij het veldrijden werd hij vijfmaal wereldkampioen: tweemaal bij de beloften en driemaal bij de elite. Toen er in 2011 voor de Essense jeugd een BMX-crossparcours werd aangelegd, kreeg het heel toepasselijk de naam van de Tsjech.
foto

Molenhoek

Het valt de wandelaar allicht niet op, maar we staan op deze plek vier meter hoger dan de plaats waar we daarstraks vertrokken zijn. Dat lijkt niet veel, maar het is voldoende om deze plek uit te kiezen om een windmolen te bouwen. De huidige straatnamen in de directe omgeving verwijzen er nog naar: Molenstraat, Molenakkerstraat, Molenheide. De eerste molen - een houten korenwindmolen - werd hier gebouwd in het begin van de 14de eeuw, in opdracht van de abdij van Tongerlo. Hij wordt voor het eerst vermeld in een document uit 1362. In de loop van de volgende eeuwen werd de molen regelmatig hersteld en zelfs volledig herbouwd. Vanaf de Franse periode (einde 18de eeuw) kwam de molen in privéhanden. De laatste molen werd afgebroken in 1922, het molenhuis pas in 1960.
foto

Hondsberg

Naast "Hemelrijk" is ook "Hondsberg" een Essens buurtschap met een geschiedenis van vele eeuwen. Over de betekenis van de naam "Hondsberg" is al veel inkt gevloeid, maar er is nog steeds geen echte zekerheid. Dat hier een kleine heuvel zichtbaar was in het landschap, is daarentegen wél zeker. Hij werd afgegraven op het einde van de vijftiger jaren van vorige eeuw en het zand werd gebruikt voor de aanleg van het viaduct aan het station.
foto

Grensstraat

We lopen nu eventjes over de rand van het Belgisch grondgebied. De overkant van deze Grensstraat is Nederlands terrein, wij blijven in België. Moet het nog gezegd worden dat smokkelaars hier altijd wel een gaatje vonden om de grens over te steken? De Kloosterweg aan de overzijde van de straat kreeg niet zomaar de bijnaam "smokkelstraatje" !
foto

Swing me mama

In 2006 werd in Essen gezocht naar de "grootste Essenaar". Meer dan 70 namen werden naar voor geschoven, maar uiteindelijk kreeg zuster Juliana de meeste stemmen achter haar naam. Ze werd in 1924 geboren als Mia Verbist en verhuisde in 1948 naar Essen, waar ze decennialang les gaf aan de kleuters van het Mariaberginstituut. Tot in 1985 was ze er ook directrice. Na haar titel als "Grootste Essenaar" werd ze in 2013 ook nog ereburger van de gemeente. Ze overleed in Lier in 2015. Taurai L. Chimba maakte het beeldje "Swing me mama", dat voor altijd een eerbetoon wil zijn aan zuster Juliana.
foto

De Platzak

Het plein dat nu "Kerkeneind" heet, markeert de plaats waar in 1729 de eerste stenen kerk van Essen werd gebouwd. Ze verving een houten exemplaar dat er al stond vanaf 1669. Op het einde van de Tweede Wereldoorlog werd de kerk vernield en een nieuw gebouw werd een eind verder in de straat opgetrokken in de jaren 1950-1952. Het gebouw dat op de grens staat is het voormalige douanekantoor, gebouwd in 1959. Nu is het OCMW hier gevestigd. Het beeldje aan de rand van het plein is "de Platzak" van Pep Andriessen. Het staat symbool voor de problematiek van de grensarbeiders. Het is een zogenaamde "januskop", een hoofd met twee gezichten. Een verbeten gezicht aan Belgische kant en een gelukzalig gezicht aan de Nederlandse zijde.
foto

Landsgrens

Duidelijker dan dit kan een landsgrens niet gemarkeerd worden.
foto

De Tollenaar

Het beeld "de Tollenaar" is van de hand van Gilbert Uitdenhouwen. In blauwe hardsteen werd het silhouet uitgewerkt van een douanier die het stopteken maakt. Hoeveel douaniers zouden hier in het verleden niet echt zo gestaan hebben!
Building of interest

De molen van Aerden

De in klimop gehulde molenromp zonder wieken aan de Stationsstraat 32 werd gebouwd in 1841. Het is een stenen bergmolen voor het malen van graan (koren). De wieken werden verwijderd in 1927. De gevel aan de straatzijde van het maalderijgebouw draagt duidelijke sporen van de zware beschietingen op het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Sacred architecture

Kerk van Onze Lieve Vrouw Geboorte

De belangrijkste kerk van Essen - die van de wijk Essen Centrum - is toegewijd aan Onze Lieve Vrouw Geboorte. Ze werd gebouwd in de jaren 1950-1952 nadat de eerdere parochiekerk in 1944 volledig verwoest werd door het oorlogsgeweld, zoals we eerder op deze wandeling al vertelden. In de kerk staan en hangen enkele kunstwerken: een schilderij van Velasquez uit 1633, een Piëta uit de 16de eeuw, toegeschreven aan Quinten Metsijs en enkele gepolychromeerde beelden uit de 17de en 18de eeuw. De plaats waar de nieuwe kerk gebouwd werd is speciaal uitgekozen. Vanuit de Stationsstraat kijk je er al van ver frontaal tegenaan, zodat ze echt als een "centrumkerk" overkomt. Meestal is de kerk gesloten, maar mogelijk is de zijkapel wel toegankelijk. Voel even aan de linkerdeur in de voorgevel.
foto

De accordeonist

In een voortuintje van het appartementencomplex "Smeyershof" staat het beeld "de Accordeonist" van Eric Verhelst. Hier woont Lydia Suykerbuyk, dochter van Eddy, die in 1946 in Essen de accordeonvereniging Hoger Streven oprichtte. Lydia was in dezelfde vereniging na haar vader vele jaren lang dirigente. Het beeld kwam in 2017 naar hier toen het echtpaar Louis Stuyts - Lydia Suykerbuyk vanuit de Schaapsbaan naar hier verhuisde. Daar stond het beeld op privéterrein, weinig zichtbaar voor de buitenwereld, maar hier kan en mag het door iedereen gezien worden.
Sacred architecture

Lourdesgrot

Twee jaar nadat de nieuwe kerk werd ingewijd, kreeg de ruimte achter de kerk een Lourdesgrot, zoals dat in die tijd de gewoonte was. Het was een oase van rust, waar de gelovigen even kwamen vertoeven om te bidden.

Commentaar