Nidonk

Moving time  2 uur 26 minuten

Tijd  2 uur 33 minuten

Coördinaten 1958

Geüpload 24 maart 2019

Uitgevoerd maart 2019

  • Score

     
  • Informatie

     
  • Gemakkelijk te volgen

     
  • Omgeving

     
-
-
33 m
-5 m
0
2,9
5,7
11,41 km

88 maal bekeken, 5 maal gedownload

nabij Moerkant, Flanders (Belgique)

(Recentste controle en tekstupdate: juni 2019)
In 5 eeuwen tijd - ruwweg tussen 1250 en 1750 - werd een massa moer uit de natte grond gehaald in de wijde omgeving ten noorden en oosten van Essen. Essen werd als het ware een zuidelijke toegangspoort tot een gigantisch turfgebied.
Gedroogd werden de blokjes op vlotten of vletten over kleine kanaaltjes vervoerd naar de havens van Bergen op Zoom en vooral Roosendaal. Uiteindelijk zouden ze als brandstof gebruikt worden in de grote steden in Vlaanderen en Nederland. Het landschap in en rond Essen verbergt nog talrijke relicten en op meerdere plaatsen werd een bijzonder informatiepunt opgebouwd rond de turfwinning.
Medewerkers van de Essense toeristische dienst VVV De Tasberg ontwierpen in 2015 een aantal wandel- en fietsroutes rond het thema "turf". Deze track is een actualisatie van wandelpad nr 3 uit die tijd.
Alle info via www.vvvessen.be.
Deze wandelroute vertrekt aan "De Tasberg", het Essense VVV-kantoor. De parking ernaast is ruim en gratis te gebruiken. Adresgegevens: Moerkantsebaan 50, 2910 Essen. Telefoon: 0032 (0)3 677 19 91. Coördinaten voor de GPS: 51.4579, 004.4413 Op dezelfde locatie is de ingang van het Karrenmuseum waar de grootste verzameling karren en wagens uit de Lage Landen wordt tentoongesteld. Info via www.karrenmuseum.be. Horeca in de onmiddellijke omgeving: Taverne-restaurant De Kiekenhoeve. Info over openingsuren en menu: www.kiekenhoeve.be
Wat nu het "Heemhuis" heet was oorspronkelijk het boswachtershuis dat bij het domein Hemelrijk hoorde. Louis Gihoul liet het in 1874 hier bouwen, op de hoek van de Moerkantsebaan en de Zilverlindendreef. Het Heemhuis wordt nu gebruikt als bibliotheek, opzoek- en vergaderruimte van de Essense Koninklijke Heemkundige Kring.
Van aan het voormalige boswachtershuis aan de Moerkantsebaan, nu Heemhuis, voerde de Zilverlindendreef diep het domein Hemelrijk in, tot aan de U-vormige "Klokhoeve".
Op een voormalig stuk van het domein Hemelrijk ligt nu een sport- en wandelpark met atletiekpiste, voetbalveld, sporthal, tennisvelden, Finse piste, multisportveld, skatepark en beachvolleybalveld. In het bos ernaast, waar we doorheen lopen, kan je ook een partijtje parkgolf spelen, een eenvoudig balspel voor jong en oud. Info en materiaal voor deze aanrader krijg je in het VVV-kantoor De Tasberg.
Eén van de bewoners van domein Hemelrijk was Louis Gihoul. Hij was als steenrijk zakenman en industrieel halfweg de 19de eeuw een van de grote sponsors bij de aanleg van de spoorlijn Antwerpen-Rotterdam. Hij verbond er wel een voorwaarde aan: de spoorlijn moest in Kalmthout van het rechte pad afbuigen om langs Hemelrijk te kunnen passeren. Hij liet het station van Essen zodanig bouwen dat hij er vanuit zijn kasteel recht op keek, in de volle lengte van de Kasteeldreef. Het station bestaat nog steeds, de lange Kasteeldreef ook, maar het kasteel werd in 1970 afgebroken.
Dat het station van Essen als laatste Belgisch station op de lijn Antwerpen - Rotterdam een belangrijke functie bekleedt als grenspost zal niemand verwonderen. Alle vee werd gecontroleerd in de quarantainestallen en de handelswaar werd door de douane gecontroleerd in deze "douaneloods", 90m lang, 21m breed en met een nokhoogte van 11m. De treinen reden er binnen en de pakjes werden nagekeken op de perrons. Het gebouw was helemaal in verval toen de gemeente Essen het in 2010 overnam van de spoorwegen. Samen met Kempens Landschap werd in 2018 begonnen aan de restauratie van het imposante gebouw. Op 25 juni 2019 besliste het gemeentebestuur om in zee te gaan met een privépartner om het geheel een nieuwe bestemming te geven. Die privépartner gaat het gebouw inrichten tot een educatief centrum, gericht op scholen en gezinnen, met robotica als thema. Het centrum zal dan ook toepasselijk "Robotland" gaan heten. Er wordt ook ruimte voorzien voor horeca en de groene omgeving wordt publiek toegankelijk gemaakt. Nog iets later in de tijd wordt het centrum met een passerelle verbonden met het station. Robotland zou operationeel moeten zijn tegen 1 september 2020.
In navolging van veel steden en gemeenten heeft ook Essen sinds juni 2015 "volkstuintjes". De naam ervan verklaart alles: "Samentuin". Een veertigtal individuele tuintjes zijn er, plus drie percelen die samen bewerkt worden. De huurders moeten ook zorgen voor het onderhoud van de paden, de tuinhuizen en de compostruimte. Omdat Essen een ecologische en duurzame gemeente wil zijn, mogen er geen pesticiden gebruikt worden. Daarom begeleidt VELT (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren) het hele project.
Nu een woonresidentie in wording, voorheen quarantainestallen. Het is een wereld van verschil. De quarantainestallen dateren van 1896. Toen werd door het Ministerie van Landbouw 1,7ha grond gekocht om er in totaal 45 stallen op te bouwen, waarmee er plaats was voor 1450 dieren, opslagruimte en een noodslachterij. Zoogdieren die de grens over gingen, bleven in de beginperiode 40 (quarante) dagen in de stallen, ter controle op hun gezondheid. Later, door de evolutie van de veeartsenij, werd deze periode stelselmatig ingekort. Op 1 januari 1987 werden de Essense quarantainestallen afgeschaft. In de 90 jaren van hun bestaan, werden in Essen honderdduizenden stuks vee gecontroleerd. Varkens, schapen, kalveren, runderen, slacht- en handelspaarden, maar ook wel eens circusdieren zoals olifanten, kamelen en dromedarissen. In België waren er naast Essen alleen nog gelijkaardige stallen in Antwerpen en Visé. Na een periode van leegstand, rommelmarkt en opnieuw leegstand, is het hele complex nu toe aan een volledige make-over. Residentie Qville (waarvan de "Q" nog verwijst naar "quarantainestallen") is nu een woonproject in wording op de genoemde 1,7ha. Het project omvat 43 woningen, een zwemvijver, wellness met binnenzwembad, park, buurthuis, coworkingspaces, commerciële ruimtes en een ondergrondse garage met elektrische deelauto's. De huizen worden afgewerkt in BEN-modus (Bijna Energie Neutraal).
Honderdjarigen krijgen in Essen een boom aangeplant, bij voorkeur in de buurt van hun geboorte- of woonplaats. Het was niet anders voor Eugenia Vandoren, die hier op het einde van de Grensstraat woonde en op 20 december 2006 haar honderdste verjaardag vierde.
De verdwenen venen worden een beetje zichtbaar gemaakt door de her en der geplaatste veenpalen. De hoogte van de paal geeft precies de dikte aan van het voormalige veendek. Hier, aan grenspaal 241, op de hoek van de Grensstraat, de Hollandse Dreef en de Ottermeerweg is dat 1,10m. De veenpaal, gemaakt in cortenstaal, draagt een gedicht van Geert De Kockere: Veen lag hier ooit als een kussen licht en luchtig op het landschap. Een plantaardige spons, die door de mens werd uitgeknepen. Uitgestoken. En vervoerd. Nee, vervaart ...
Russell Page (1906-1985) wordt aanzien als een van de invloedrijkste tuinontwerpers van de 20ste eeuw. Hij had de Engelse nationaliteit, kreeg eerst een schildersopleiding in Londen en studeerde daarna kunsten in Parijs. Hij deed ervaring op als tuinier, werkte samen met een Brits tuinarchitect en ontpopte zich tot tuinontwerper met uitzonderlijke visies. Als eerbetoon aan hem kreeg deze vijver in het domein Hemelrijk zijn naam.
Met de uitnodigende bank erbij is dit zonder twijfel een van de mooiste plekjes in Essen.
De vijver die hier aan de rand van het domein Hemelrijk ligt heette vroeger Paardenkopven of Paardenhoofdsven (omwille van de vorm), maar werd ook wel Papegat en Peertsroot genoemd. Tussen 1881 en 1894 was Henri Rey de eigenaar van het domein. Hij liet het ven uitbouwen tot een grotere vijver met twee eilandjes in en schonk hem meteen zijn naam: de Reyvijver. Omdat de vijver na de Tweede Wereldoorlog in verval geraakte, werd hij in de jaren '60 door de familie De Belder weer uitgegraven en vergroot en er werd een derde eilandje in aangelegd als broedplaats voor de watervogels.
Op de hoek van de Hollandsedreef en De Zoom ligt B&B Aan de Groene Zoom. Alle informatie via www.aandegroenezoom.com.
Dat de turf uit "de Nol" naar de Moervaart ging, duurde eigenlijk niet zo lang, want door de oorlogshandelingen raakte de Moervaart in verval en kreeg ze een nieuwe functie als deel van de waterlinie die Bergen op Zoom moest beschermen. Vanuit de Spillebeek werd dan een nieuwe vaart gegraven die dwars doorheen het gebied Hemelrijk via Nispen naar Roosendaal leidde. De turfblokjes uit "de Nol" gingen niet langer naar Bergen op Zoom, maar naar Roosendaal. Makkelijk ging dit echter niet. De Oude Moervaart liep dwars doorheen het Moerven en daardoor was het moeilijk om het waterpeil op de juiste hoogte te houden. Bovendien moest in Nispen het beekdal van de Kleine Aa gekruist worden, wat niet evident was. Tussen 1610 en 1680 zorgde een 12m lange stenen aquaduct er voor dat het water van de turfvaart over het water van de Kleine Aa geleid werd. Een kunstwerk dat veel onderhoud vroeg. Vanaf ongeveer 1700 werd turf uit "de Nol" nog steeds naar Roosendaal gevoerd, maar dan via een nieuwe vaart, de Vertakkingsvaart, die aansloot op de Roosendaalse Vaart. De Zoom geeft ons wel een goed idee van de breedte en de diepte van de moervaarten, op voorwaarde dat we alle begroeiing aan de kanten wegdenken en het waterpeil nog een flink stuk laten stijgen.
We gebruiken het smalle bruggetje om De Zoom over te steken en in de Julianaweg uit te komen. Op verschillende plaatsen links en rechts in het landschap zien we eilandjes van bomen met binnenin een waterplas(je). Restanten van de turfwinning van enkele honderden jaren geleden.
De plaatsnamen "Hopmeer", "Hotmeer", "Otmeer" en "Ottermeer" worden door elkaar gebruikt om een gebied aan te duiden dat reeds beschreven werd in een akte uit 1288. Het meer, midden in een groot veengebied, heette toen het "Groete Hottemeer". Op dit ogenblik is het niet langer één meer, maar een aaneenschakeling van kleine en grotere waterplassen, afhankelijk van droge en natte perioden in het jaar. Voor de naamvorming wordt soms een link gelegd naar "otter", de viervoetige viseter, maar hiervoor zijn er geen harde aanwijzingen, al kwam de otter in deze streek heel zeker vaak voor.
Hopmeer is nu een overwinteringsgebied voor verschillende ganzensoorten, met de Kolgans als talrijkst voorkomende. Vooral in de koude wintermaanden strijken deze vogels hier met honderden neer.
De buurt ten westen van Nispen staat gekend voor de groenten- en fruitteelt, zowel in volle grond als in serres.
De dorpsnaam "Nispen" wordt in Essen uitgesproken als "Nipse". Het is een buurdorp, weliswaar met een landsgrens tussen de twee in. Het dorp telt nu zo'n 1500 inwoners en is onderdeel van de gemeente Roosendaal. De naam "Nispen" zou vroeger "Nisipa" geweest zijn, wat "water" betekende. Best mogelijk in deze natte moeromgeving. Nispen was in 1157 al een kerkdorp en de inwoners van de (nu) Belgische plaatsen Essen, Nieuwmoer, Wildert, Kalmthout en Achterbroek en een hele resem (nu) Nederlandse plaatsen gingen hier "ter kerke". Vanaf de 14de eeuw liepen twee belangrijke turfvaarten door Nispen: de Jan Van Nispenvaart die vanuit het westen van Essen kwam en de Natte of Elderse Turfvaart die vanuit het oosten van Essen (Horendonk) kwam.
Even zuidwaarts van deze overweg rijden de treinen de grens over. Op zich niks spectaculairs, maar toch ... In België rijden de treinen immers links en op 3000 volt gelijkspanning, in Nederland rechts en op 1500 volt gelijkspanning. Een overgang is dus nodig. In deze buurt ligt dan ook een dubbele wissel en er is een korte onderbreking in de bovenleiding. Niet alle locomotieven zijn uitgerust met een motor die de twee spanningen aankan en een tractie die stilvalt precies tussen de twee bovenleidingen in ... heeft gedaan met rijden.
De Berkendreef volgt het tracé van de oude moervaart die vanuit het Moerven, dwars doorheen het domein Hemelrijk naar de Nispenvaart liep in de richting Roosendaal. Vlakbij lag ook "Diefhoek", één van de drie terechtstellingsplaatsen die Essen in de loop van de eeuwen gekend heeft. Hier stond het rad waarop mensen geradbraakt werden wanneer ze ter dood veroordeeld werden.

1 reactie

  • LFLrib 18-aug-2019

    Ik heb deze route gevolgd  Bekijk in detail

    Makkelijk te volgen mooie wandeling, uitgebreid voorzien van uitleg over de bezienswaardigheden onderweg. Ik ga hartje-winter nog eens terugkomen als de eenden en ganzen de weiden hebben ingepalmd.